Close

06-24226468 webmail@gregtheulings.nl

Zo reken je af met ‘stof’!

Vandaag gaat mijn blog over ‘stof’. Niet zomaar ‘stof’, maar controversiële stof, dat bovendien nog weleens wat stof wil doen opwaaien. Vandaar de volgende waarschuwing; Ben jij een fervent aanhanger van het commercieel laten sensorpoetsen. Ben je van mening dat je de sensor van je camera nooit zelf moet reinigen. Of wanneer je overtuigd bent dat je alleen ‘professioneel’ fotograaf kunt zijn als je de klus van het schoonmaken van de sensor commercieel uitbesteed. Lees deze blog dan niet! Doe — het — niet!

Deze blog is dan namelijk niet aan jou besteed. Je zult je eraan ergeren. Je zult het niet met mij eens zijn én wij zullen het over dit onderwerp samen ook nooit met elkaar eens gaan worden. Bespaar je dan alsjeblieft de moeite en lees deze blog dan dus niet!

Serieus! Ik heb géén zin in lange discussies die dan toch op niets uitdraaien óf privé berichten en e-mails waarom je dit niet zelf moet doen. Mijn blog is ook niet onverantwoordelijk! Ook al ben jij daar dan een andere mening over toegedaan. We zijn het gewoon niet met elkaar eens. Punt!

Respecteer mijn mening! Dat doe ik dan ook van jou en al die anderen die deze klus niet zelf willen uitvoeren. Welke reden je daarvoor ook hebt. Wanneer jij van mening bent dat alleen een zelfbenoemd ‘expert’ in een witte stofjas een dergelijk klein en eenvoudig klusje kan klaren, dan weerhoud ik daar niemand van. Geniet dan van het gemak dat dit je biedt, ondanks dat het schoonmaken van de sensor je dan flink wat tijd én geld kost.

Deze blog schrijf ik dus voor diegenen die twijfelen of het écht zo moeilijk – of gevaarlijk – is als sommigen beweren én voor diegenen die graag willen weten hoe ik dat doe. In deze blog vertel ik je dus hoe ik mijn camera’s schoonmaak, welke middelen ik daarvoor gebruik en hoe ik ze toepas. Dat doe ik namelijk minstens zo professioneel als de commerciële sensorpoetsers.

‘STOF’

Voor ons digitale fotografen is er niets zo irritant dan ‘stof’ op de sensor. Zodra je die vervelende donkere vlekjes op je foto’s gaat zien, weet je dat het zover is. Natuurlijk, je kunt ze iedere keer in Lightroom wegclonen, maar persoonlijk besteed ik mijn tijd liever aan meer creatieve bewerkingen dan aan het verwijderen van vlekjes op de foto die door het leven gaan als stof op de ‘sensor’.

Overigens, wanneer je na verloop van tijd ‘stof’ op de sensor ziet, dan is er nog steeds niets aan de hand. Het meeste stof is eenvoudig te verwijderen.

‘Stof’ op de sensor, of het reinigen van de sensor is eigenlijk een verkeerde benaming. In werkelijkheid maken we namelijk niet de sensor zelf schoon, maar een filter dat door de camerafabrikanten over de sensor heen is geplaatst. Juist om de sensor extra te beschermen. Dat filter is bovendien vervangbaar. Een beschadiging aan dat filter is zeker kostbaar, maar het betekent zeker niet het ‘einde’ van je camera of een total loss.  Er is dus minder om bang voor te zijn dan vaak wordt beweerd. De ‘sensor’ van je camera is overigens als volgt opgebouwd:

1. Bevestigingsmaterialen. 2. Low Pass Filter (LPF) mét cancellation Filter bij camera’s ‘zonder’ LPF. 3. Antistof Reinigingssysteem. 4. Ultraviolet en infraroodfilter. 5. Afdichtigingen tegen stof en vuil. 6.CMOS sensor.

STOF OP DE SENSOR NOOIT TE VOORKOMEN!

‘Stof’ wordt voornamelijk veroorzaakt door het wisselen van je lenzen. In de meeste gevallen is het overigens geen echt stof, maar zijn het vaak pollen en stuifmeel dat dan op de ‘sensor’ vastgeplakt zit. De oorzaak? Meestal het wisselen van een lens in de buitenlucht, maar dit kan je ook evengoed binnenshuis gebeuren.

Pollen en stuifmeel, of het verwisselen van lenzen is zeker niet de enige manier waarop ‘stof’ je camera binnenkomt. Een andere manier waardoor ‘stof’ je camera binnen kan komen is door het gebruik van een zoomlens. Door het steeds heen en weer schuiven wordt ‘stof’ zo langzaam naar achteren getransporteerd waardoor het uiteindelijk via de achterzijde je lens weer verlaat en zo uiteindelijk op de sensor kan belanden. Een lens moet immers kunnen ademen, want anders zou je hem niet kunnen verdraaien.

Een andere, minder voorkomende, maar zeker niet minder vervelende vorm van ‘stof’ op de sensor wordt veroorzaakt doordat héle kleine spettertjes smeermiddel loslaten van de sluiter. De sluiter laat dan residu achter op de ‘sensor’. Zonder smeermiddel zou de sluiter namelijk geheid vastlopen. Vergeet namelijk niet dat de sluiter in je camera een paar honderdduizendkeer moet kunnen ‘clicken’.

Een laatste belangrijke reden waardoor ‘stof’ op de sensor kan belanden is doordat je in de behuizing blaast. Bijvoorbeeld doordat je denkt daarmee stof te kunnen voorkomen voordat je een andere lens terug op je camera plaatst. In dat geval is er eigenlijk ook geen sprake van ‘stof’, maar heb je door dat blazen hele kleine spettertjes speeksel naar binnen geblazen, dat vervolgens op de ‘sensor’ blijft plakken. Blazen in je camera en denken dat je zo ‘stof’ buiten kunt houden is dus géén goed idee!

TIP: GEBRUIK DE INGEBOUWDE ANTI-STOF FUNCTIE
Iedere camera uit de Fujifilm X-Serie is voorzien van een zogenoemde anti-stof functie. Deze functie is bedoeld om ‘droog’ stof los te schudden van de sensor. Stof wordt namelijk aangetrokken door statische elektriciteit. Wanneer je de camera aanzet of aan laat staan tijdens het wisselen van objectieven wordt de sensor elektrostatisch geladen. Dat is noodzakelijk om foto’s te kunnen maken. Laat je de camera dus aan staan terwijl je objectieven wisselt, is de kans op stof flink groter dan wanneer je de camera tussen het wisselen van je lenzen door even uitzet.

De anti-stof functie op je camera vermindert de kans op stof op de sensor, maar kan stof nooit helemaal voorkomen. Toch raad ik je aan deze functie aan te zetten op je camera. Zelf laat ik mijn camera ‘schoonmaken’ op het moment dat ik de camera ‘Aan’ zet én wanneer ik de camera ‘Uit’ zet.

Stof helemaal buiten de deur houden is onmogelijk. Vroeg of laat zal iedere fotograaf geconfronteerd worden met dit fenomeen. Maak je veel landschapsfoto’s en gebruik je dus voornamelijk kleinere diafragma’s (hoger f-getal) om zo van voor tot achterin de foto veel scherpte te hebben, dan zul je ‘stof’ ongetwijfeld veel eerder opmerken dan die portret- en reportagefotograaf die vaak gebruik maakt van grote diafragma’s. Dat komt omdat zij vaak werken met korte scherpte-dieptes en grote diafragma’s (laag f-getal) waardoor de geportretteerde mooi los komt te staan van de achtergrond.

Voor iedere fotograaf is het moment waarop hij de sensor ‘moet’ gaan reinigen verschillend. Over het algemeen gesproken reinig ik de sensor van mijn eigen camera’s pas op het moment dat ik ‘vlekjes’ ga zien op iedere foto die ik maak met een diafragma van f11.0.

1. DE POETSBEURT UITBESTEDEN

De eerste en de eenvoudigste manier is door je camera weg te brengen of op te sturen naar een bedrijf dat dit voor je wil doen. Zij garanderen je dan dat je camera wordt teruggestuurd, of teruggegeven met een schone sensor. Die methode kost je vaak wel veel tijd. Je moet er immers voor op en neer rijden naar een zogenoemde ‘commerciële sensorpoetser’, of je moet je camera daarvoor opsturen.

Rij je ervoor op en neer, dan moet je daarvoor eerst een afspraak maken. Zomaar binnenlopen kan eigenlijk nooit. Afhankelijk van de reisafstand ben je dan al snel een halve, of zelfs hele werkdag kwijt. Dat, terwijl de poetsbeurt zelf niet langer dan 15 á 20 minuten in beslag neemt. De kosten voor een poetsbeurt bedragen dan zo om en nabij de 60 euro.

Kies je ervoor om je camera op te sturen. Reken er dan maar op dat je dan je camera minimaal een aantal werkdagen kwijt zult zijn. Inclusief verzendkosten kost je een poetsbeurt van de sensor dan in totaal ongeveer 90 euro.

Los van de tijd die dit je kost vind ik persoonlijk 60 tot 90 euro voor één enkele poetsbeurt van je camera een flink bedrag. Het schoonmaken van de ‘sensor’ en de camera duurt over het algemeen genomen namelijk niet langer dan 15 tot 20 minuten. Dat is van inname van de camera tot teruggave. De werkelijke poetsbeurt duurt dus nóg korter. Heb je dit er toch graag voor over? Niets mis mee, gewoon blijven doen!

foto: stock (maker onbekend) – Een commerciele ‘sensorpoetser’ aan het werk.

2. ZELF REINIGEN

De tweede manier om je sensor schoon te krijgen is door dit klusje zelf te klaren.

Het is écht makkelijker dan je denkt en véél minder risicovol dan het op het eerste oog lijkt. Het schoonmaken van een systeemcamera is zelfs nog een stuk eenvoudiger zelf te doen dan het schoonmaken van een spiegelreflexcamera. Dat komt doordat de ‘sensor’ veel minder diep in de camerabehuizing wordt geplaatst.

Bovendien zit er geen spiegel in je camera die naar beneden kan klappen of een matglas dat je kunt bekrassen of waar je door gebruik van een blaasbalg stof achter kunt blazen.
Dat betekent dus dat wanneer je een systeemcamera gebruikt je veel eenvoudiger bij de sensor kunt komen, met flink minder risico’s op beschadigingen van andere onderdelen in je camera. Het zelf schoonmaken van de ‘sensor’ wordt daardoor nog eens flink eenvoudiger.

Uiteraard blijf je altijd zélf verantwoordelijk voor het schoonmaken van de ‘sensor’ van jouw eigen camera. Ieder type onderhoud brengt immers altijd een bepaald risico met zich mee. Ook al is het risico op beschadigingen erg klein. Een beschadigingen aan het low-pass of het cancellationfilter (wanneer je camera niet over een AA filter beschikt, zoals je Fujifilm camera uit de x-serie) is vrij kostbaar.

In tegenstelling tot wat veel mensen denken is het is overigens ook weer géén total loss, maar een paar honderd euro armer wordt je er dan wel van. Ik ben dus niet verantwoordelijk voor jouw eigen gedrag. Wanneer je dus alsnog niet zeker bent van je eigen kunnen, of wanneer je het risico toch te groot vindt., besteedt het dan uit. De commerciële sensorpoetser doet het dan graag voor je.

Als geruststelling nogmaals; In werkelijkheid ‘poets’ je een filter en niet de sensor zelf. Bovendien is het meeste stof eenvoudig te verwijderen.

Laat je niet ‘gek’ maken door de mensen die beweren dat je dit niet zelf kunt doen. Zeker niet door de commerciële partijen die er zelf belang bij hebben dat jij je camera door hen laat schoonmaken. De spullen die voor het reinigen van de sensor worden verkocht zijn namelijk exact dezelfde schoonmaakmiddelen als die ook door deze commerciële ‘sensorpoeters’ worden gebruikt. Als die schoonmaakmiddelen dus niet veilig zouden zijn en je zou het schoonmaken van de sensor niet zelf kunnen uitvoeren, dan zou ook die commerciële sensorpoetser daardoor zonder werk zitten…

Je zou het immers ook ‘gek’ vinden als je bij de benzinepomp telkens geholpen zou moeten worden met het bijtanken van je auto. Puur, omdat je dan weleens per ongeluk de verkeerde benzine kunt tanken en je daardoor de motor van je auto in de soep kunt draaien. Of, omdat benzine hoogst vlambaar is en dat daardoor je auto weleens in de brand kan vliegen. Als de pompbediende je dan vervolgens verteld dat alleen hij het recht én de kennis in huis heeft om een auto bij te vullen, zou je dat hoogstwaarschijnlijk ook niet accepteren.

Foto: FujiGlitch.  –  Links: lensmonding | Rechts: LPF/Cancellation Filter | Boven: Fujifilm Sensor

 

Het grote voordeel van zelf schoonmaken van de sensor is dat je altijd en overal deze klus kunt klaren op het moment dat jij dat zelf wilt én wanneer jij  dat nodig vindt. Je hoeft er geen afspraak voor te maken en je hoeft er dus ook nooit op te wachten.

Bovendien zijn de kosten die gemoeid zijn met het zelf schoonmaken van de sensor slechts een fractie van wat het kost als je deze klus door een commerciële ‘poetser’ laat uitvoeren.

ZELF REINIGEN – WAT HEB JE NODIG

Voor het schoonmaken van de sensor van je camera heb je enkele speciale schoonmaakmiddelen nodig. Sommige van die middelen zijn noodzakelijk, andere zijn handig om te gebruiken. Noodzakelijk is in ieder geval een goede blaasbalg, geschikte reinigingsvloeistof én officiële sensorswabs.

De eerste aanschaf van de sensorswabs en de reinigingsvloeistof voor je sensor is met een bedrag van om en nabij de 50 tot 60 euro ongeveer net zo duur, als één reinigingsbeurt bij de commerciële sensorpoetsers.

Het verschil is echter dat je per reinigingsbeurt maar héél weinig reinigingsvloeistof nodig hebt (maximaal 3 druppels) en één of maximaal twee sensorswabs gebruikt. Een navulverpakking sensorswabs bestaat meestal uit 12 swabs en dat is goed voor minstens 6 tot maximaal zelfs 12 schoonmaakbeurten. Dat maakt dat een schoonmaakbeurt die je zelf uitvoert al snel tenminste zes tot zelfs 12 keer goedkoper is dan het laten reinigen bij een commerciële sensorpoetser.

Zelf reinigen kost je daarmee gemiddeld maximaal 5 euro per schoonmaakbeurt. Na 10 reinigingsbeurten is het verschil in kosten tussen zelf reinigen of de commerciële poetser vragen dit voor je te doen, dan al bijna opgelopen tot meer dan 450 euro of zelfs meer!

Het is met name om die reden dat ik zelf mijn eigen camera’s schoonmaak. Dat doe ik nu al een kleine 15 jaar en gemiddeld genomen zo’n drie tot vier keer per jaar. Nog nooit heb ik enig probleem ondervonden bij het zelf reinigen van de sensor. De risico’s zie ik daarom zelf als zéér beperkt.

Ik maak altijd gebruik van officiele producten die ook écht bedoeld zijn om je sensor schoon te maken. Als je zelf van plan bent om ook je eigen sensor schoon te maken, doe dat dan ook! Gebruik nooit wattestaafjes of andere producten die niet speciaal bedoeld zijn om je camera mee te reinigen. Een camera is hoe dan ook een delicaat product.

Mijn schoonmaakkit voor mijn camera bestaat uit de volgende producten.

1. GIOTTO ROCKETBLOWER (noodzakelijk)

Een schoonmaakbeurt begint altijd ‘droog’. Dat wil zeggen dat ik eerst het sensorhuis uitblaas met een blaasbalg. Daarvoor gebruik ik dus de Rocketblower. De Giotto Rocketblower is een flink grote blaasbalg die de vorm heeft van de raket die je in de stripboeken van Kuifje tegenkomt. Daar zal de naam dus wel enigszins op gebaseerd zijn. Ik heb deze ‘rocket blower’ gekocht omdat ik van mening ben dat een kleine blaasbalg te weinig ‘puf’ heeft om goed te kunnen blazen.

Ik gebruik deze blaasbalg om regulier ‘droog’ stof uit het sensorhuis te verwijderen. Met behulp van deze blaasbalg kun je dus al het stof verwijderen dat niet aan de sensor vastgekoekt zit.

Wanneer je een blaasbalg gebruikt hou je de camera met zijn lensmonding naar beneden en blaas je van onder naar boven in het sensorhuis. Door de aantrekkingskracht van de aarde valt stof zo mooi naar beneden en kan er ook geen nieuw stof in het sensorhuis vallen. De punt van de blaasbalg steek je overigens niet in het sensorhuis, maar hou je ervoor.

Voordat ik begin zet ik uiteraard eerst de camera uit en ontkoppel ik het objectief. Dan ‘puf’ ik altijd eerst een keer of vijf met de Rocketblower in de lucht. Er bouwt zich in de blaasbalg dan een kleine lading met ionen op. Vandaar dat de punt van deze blaasbalg zo lang is. Dat zorgt ervoor dat stof eenvoudig loslaat en uit het sensorhuis valt.

GEBRUIK NOOIT PERSLUCHT!!!

Een luchtbus met perslucht kan funest zijn voor je camera. Niet alleen kan de koude lucht een scheur in het filter veroorzaken. Je kunt er ook stof mee achter het filter blazen en zodra er stof achter het filter zit kun je daar nooit zelf meer bij! Bovendien kan lucht uit een luchtbus soms ook vocht in de camera blazen waardoor je dan vervolgens zeker de sensor moet reinigen. Een luchtbus gebruiken om je camera schoon te maken is een héél slecht idee!

2. SENSORSWABS EN REINIGINGSVLOEISTOF (noodzakelijk).

Als de blaasbalg niets heeft geholpen en stof zichtbaar blijft op mijn foto’s moet ik grover geschut inzetten. In dat geval zal ik de sensor ‘nat’ moeten reinigen. Dat betekent dus niet dat ik de camera onderdompelt in een teil water.

Voor ‘nat’ reinigen heb je namelijk speciale reinigingsvloeistof en sensorswabs nodig waarmee je de sensor veilig kunt schoonmaken.

ECLIPSE EN AEROCLIPSE REINIGINGSVLOEISTOF

Voor het schoonmaken van de sensor van je camera heb je speciale reinigingsvloeistof nodig. Deze reinigingsvloeistof wordt verkocht onder de naam ‘Eclipse‘ (99.5% watervrij methanol) en ‘AeroClipse’ (+95% ether plus 5% ethanol).

De Eclipse reinigingsvloeistof is brandbaar en mag daarom niet worden meegenomen in het vliegtuig. De AeroEclipse vloeistof is minder brandbaar en mag (mits in een kleine verpakking) wel worden meegenomen in het vliegtuig.

Beide schoonmaakvloeistoffen werken evengoed, maar de AeroClipse variant duurt net even iets langer om op te drogen, daarnaast is deze minder brandbaar dan de reguliere Eclipse vloeistof.

Fujifilm en veel andere camerafabrikanten maken gebruik van een speciale coating die bestaat uit Indium Tin Oxide (ITO). Dit is een geharde laag die bovenop het filter wordt aangebracht. Deze coating draagt bij om de statische elektriciteit te verminderen waardoor de camerasensor minder ‘stof’ aantrekt. Tegelijkertijd laat ‘stof’ daardoor makkelijker los wanneer het ‘anti-stof’ systeem van de camera wordt gebruikt.

Toen deze coating voor het eerst in digitale camera’s werd toegepast, gingen er nogal wat indianenverhalen rond. Er werd vaak door de commerciële sensorpoetser(s) gesuggereerd dat deze coating niet kon worden schoongemaakt. Dat was vooral bedoeld om de angst voor het onbekende te vergroten. Het is immers in hun eigen commerciële belang dat je vooral maar niet zelf gaat reinigen. Hoe ‘banger’ je bent voor het zelf reinigen, hoe beter het voor hen is.

Photographic Solutions, de maker van de reinigingsvloeistof ‘Eclipse’, én AeroClipse heeft om die reden alle type sensoren zéér uitgebreid getest en aan de tand gevoeld. Ze geven zelfs een garantie af dat hun reinigingsvloeistof veilig op alle sensoren kan worden toegepast. Een beschadiging van het filter door de reinigingsvloeistof ‘Eclipse’ of AeroClipse wordt door hen vergoed! Het verhaal dat je de sensor niet zelf kunt reinigen berust daarmee op een fabel.

Én om je verder gerust te stellen. De commerciële sensorpoetsers gebruiken vaak deze zelfde reinigingsvloeistof van Photographic Solution ook zelf. Er is dus géén enkele reden om je bang te laten maken. Immers, wat de ‘sensorpoetser’ zelf gebruikt moet uiteindelijk wel veilig zijn.

SENSORSWABS

Ook de sensorswabs die ik gebruik zijn afkomstig van Photographic Solutions. Een sensorswab is overigens een soort van plat lolliestokje, waarbij over het platte gedeelte van de spatel een zacht én vezelvrij doekje is geplaatst. Met deze spatel veeg je uiteindelijk de sensor schoon.

Deze sensorswabs worden overigens geproduceerd in een volledig stofvrije omgeving, waardoor er niet alleen geen stof of huidolie op deze swabs aanwezig kan zijn. Ze zijn dus ook zo gemaakt dat je de sensor er eigenlijk niet mee kunt bekrassen. Het risico op een beschadiging bij gebruik van een officiële sensorswab is daarmee dus vrijwel uitgesloten.

Sensorswabs heb je overigens in verschillende maten. Iedere maat komt overeen met een bepaald type sensor. Type 1 is bedoeld  voor camera’s met een 1.3x cropsensor. Type 2 is bedoeld voor camera’s met een zogenoemde APS-C sensor (zowel 1.5x (Fujifilm, Sony, Nikon) als 1.6x (Canon)) en Type 3 is bedoeld  voor camera’s met een 35mm beeldsensor.

Voor een Fujifilm camera uit de X-Serie heb je dus sensorswabs nodig van het ‘Type 2’. De swabs zijn dan net zo breed als de sensor, waardoor je hem eenvoudig met één beweging over de sensor kunt vegen.

De ‘Ultra Swab’ sensorswabs van Photographic Solutions, zijn wat duurder dan de sensorswabs van andere merken, maar ik ben er zelf heel tevreden over. Tegelijkertijd weet ik ook zeker dat deze swabs veilig geproduceerd worden en als het om het ‘hart’ van je camera gaat wil je uiteindelijk toch het beste.

Type 2 Sensorswab Ultra van Photoshol is geschikt voor je Fujifilm APS-C camera.
Type 2 Sensorswab Ultra van Photoshol is geschikt voor je Fujifilm APS-C camera.

ZO MAAK IK MIJN CAMERA SENSOR SCHOON

Wanneer ik de sensor van mijn camera wil gaan reinigen tref ik daar altijd eerst een aantal voorbereidingen voor. Zo leg ik voordat ik begin altijd eerst alle spullen klaar die ik nodig ga hebben. Dat wil zeggen. Een rocketblower (blaasbalgje). Mijn potje schoonmaakvloeistof (Eclipse of AeroClipse), twee sensorswabs en één ziplock diepvrieszakje.

Ook zorg ik ervoor dat de batterij in mijn camera volledig is opgeladen. Ook al is dat voor een systeemcamera wat minder noodzakelijk, er kunnen immers geen dingen neerklappen omdat de stroom wordt onderbroken. Ik vind het gewoon ook makkelijk dat ik zo gewoon door kan werken zonder dat ik erdoor kan worden afgeleid. Een tweede voorbereiding die ik altijd tref is dat de ruimte waarin ik de schoonmaakbeurt uitvoer zo stofvrij mogelijk heb gemaakt.

Voordat ik begin met het daadwerkelijk schoonmaken van mijn camera zet ik mijn camera altijd heel even op de ‘drive’ stand ‘Continu Hoog’ (CH) en maak een kleine serie opnames in hoge snelheid (±5 tot 8 foto’s). Dat doe ik om zo eventueel stof dat op de sluiterbladen zit even los te kloppen. Daarna zet ik mijn camera weer terug op de reguliere ‘drive’ stand ‘S’ of ‘CL’.

Ik weet overigens niet of deze methode écht wat toevoegt aan de schoonmaakbeurt, maar het is een tip die ik ooit eens kreeg van zo’n commerciële sensorpoetser. Kwaad kan het in ieder geval niet…

VAKANTIETIP!

Ga je binnenkort op reis, of wil je gewoon op iedere locatie waar je bent je camera kunnen reinigen, dan is de ‘Digital Survival Kit‘ van Photographic Solutions mogelijk een uitkomst voor je. In deze ‘Survival Kit’ tref je 10 Pec Pads aan, een pakje E-Wipe schoonmaakdoekjes voor je objectieven, vier Sensor Swabs en een flesje Eclipse schoonmaak vloeistof. Dit alles zit bovendien veilig opgeborgen in een handig reisetui.

1. CONTROLEREN OF DE SENSOR MOET WORDEN GEREINIGD

Je ziet eenvoudig wanneer het tijd wordt om de sensor van je camera te gaan reinigen. Als je namelijk ziet dat er steeds op dezelfde plek spikkels of vage vlekken op je foto’s zichtbaar zijn kun je ervan op aan dat dit ‘stof’ zal zijn. Fotografeer je met kleinere diafragma’s. Bijvoorbeeld bij het fotograferen van landschappen, dan zullen deze vlekken veel eerder zichtbaar zijn, dan wanneer je voornamelijk portretten fotografeert of reportages maakt. Er is geen vast gegeven waarop je als fotograaf een schoonmaakbeurt van de sensor moet overwegen.

Voor mij is het moment dat ik de sensor ‘moet’ gaan schoonmaken het moment dat ik op een diafragma van f11.0 dergelijke plekken op iedere foto terugzie.

Dat doe ik dan vervolgens op de volgende manier.

Deze sensor heeft duidelijk last van ‘stof’ op de sensor en moet worden schoongemaakt.

TESTFOTO MAKEN

Dit is de methode die het meest wordt toegepast. Veel heb je er niet voor nodig. Een wit vel papier (A4), een mooie egale witte muur, of een helderblauwe lucht.

Stel de camera nu zo in dat je hem handmatig kunt scherpstellen. Wees gerust, dit maakt het niet moeilijker, maar juist makkelijker. Heb je net als ik een Fujifilm camera uit de X-Serie dan zet je dus de focushendel aan de voorzijde van je camera op ‘M’.

Verder zet je het diafragma zo klein mogelijk. Bij je Fujifilm camera draai je daarvoor dus aan de diafragmaring op de lens. Deze stel je dus in op een diafragma van f22. Stof op de sensor zal zo beter zichtbaar zijn.

Nu richt je de camera op dat velletje papier, die egale muur, of op een helder blauwe lucht. Zorg er wel voor dat de zoeker mooi egaal het beeld vult.

Stel de camera nu in voor een correcte belichting. Dat wil dus zeggen dat je NIET gaat over of onderbelichten, maar dat de belichtingsmeter keurig in het midden staat.

In tegenstelling van wat je misschien zult verwachten verdraai je de scherpte nu zodanig dat alles zo onscherp mogelijk in beeld is. Dit is noodzakelijk zodat je contrastverschillen niet per ongeluk aan zult zien voor ‘stof’ op de sensor.

Maak nu een foto door de ontspanknop volledig in te drukken en controleer deze foto achterop het LCD scherm met een 100% weergave. Wanneer je gebruik maakt van een Fujifilm camera uit de X-Serie kan dat alleen als je JPEG (L) of RAW + JPEG (L) fotografeert. Druk op de ‘Play’ knop en daarna op het achterste instelwieltje, zodat je tot op 100% kunt inzoomen op de foto.

Met de joystick, of met de vier pijltjestoetsen op je camera ga je nu eerst helemaal naar beneden, naar rechts en weer helemaal naar boven, naar rechts en weer helemaal naar beneden…. totdat je zo de gehele sensor hebt bekeken. Zie je spikkeltjes of vage vlekjes, dan zul je de sensor van je camera moeten schoonmaken.

Iedere keer dat je de sensor hebt schoongemaakt zul je een nieuwe testfoto moeten maken om te controleren of het ‘stof’ op de sensor écht is verwijdert.

Een betere indicatie krijg je nog als je gebruik maakt van de tethersoftware en de foto automatisch inlaad in Lightroom, of wanneer je de geheugenkaart uit je camera haalt en dan de foto op je computer bekijkt. Deze methode is wel flink omslachtiger dan snel even achterop je LCD schermpje kijken. Vaak geeft dit al een goede indicatie en is nogmaals controleren op de computer overbodig.

Een testfoto van de sensor waarbij duidelijk ‘stof’ op de sensor zichtbaar is.

2. ‘NAT’ REINIGEN
Het ‘nat’ reinigen van de sensor vind ik persoonlijk niet heel erg lastig of moeilijk. Wanneer je de methodiek een beetje onder de knie hebt stelt het eigenlijk gewoon écht niet veel voor. Een schoonmaakbeurt van de sensor hoeft dan ook niet langer dan 10 tot 15 minuten van je tijd te kosten.

De eerste keer zal dat door onervarenheid misschien wat lastig of ‘eng’ zijn en zal het ook wel wat langer duren. Het is immers niet niks zo’n sensor schoonmaken. Maar wie voorzichtig en met beleid te werk gaat kan eigenlijk weinig ‘stuk’ maken. Een mens lijdt dikwijls het meest om het lijden dat hij vreest. Er is dus eigenlijk niets om bevreesd voor te zijn.

Blijf je toch een beetje bang en bevreesd, of wanneer je van mening bent dat alleen iemand anders de sensor voor je kan schoonmaken. Laat het dan ook door die ander doen.

Uiteindelijk blijf je hoe dan ook, immers wel gewoon zelf verantwoordelijk voor het onderhoud aan je eigen camera en ook ik neem geen verantwoordelijkheid op me voor wat jij met je camera doet.

Ik werk vrijwel altijd met 2 sensorswabs, waarvan ik er één nat maak en de andere droog gebruik. Schoonmaken werkt als volgt:

  1. Laat maximaal 3 (drie) druppels reinigingsvloeistof op de tip van de sensorswab vloeien.
    (Druppel de schoonmaakvloeistof NOOIT rechtstreeks op de sensor van je camera!!!)
  2. Wacht nu ongeveer 15 seconden, hierdoor kan de vloeistof goed in de punt van de sensorswab trekken en maak je ook geen strepen
  3. Steek de sensorswab nu voorzichtig in de sensorkamer. Ik begin altijd aan de uiterste linkerzijde van de sensorkamer.
  4. Daarna hou ik de sensorswab een beetje schuin en druk ik zodanig dat er slechts een klein beetje druk op de sensorswab komt te staan. Het stokje mag best een klein beetje verbuigen, maar nooit teveel!
  5. Daarna veeg  ik langzaam maar in één soepele beweging, voorzichtig en met beleid van links naar rechts over de sensor. Je moet daarbij nooit schrobben én alleen vegen.
  6. Zodra ik aan de andere kant van de sensor ben aangekomen trek ik de sensorswab voorzichtig terug uit het sensorhuis en draai ik hem om. Daarna steek ik hem aan de rechterkant terug in het sensorhuis.
  7. Op exact dezelfde wijze veeg ik nu van rechts naar links over de sensor.
  8. Aan de linkerkant aangekomen trek ik de de sensorswab weer voorzichtig terug uit de camera. Omdat je nooit zeker kunt weten dat de sensor in één keer schoon zal zijn steek ik deze swab in een ziplock diepvrieszakje. Je kunt ook het steeltje in de mond steken. Ik leg de swab dus nooit gewoon op een tafel neer. Door de swab schoon te houden en vrij van stof kun je hem zo nog een keer gebruiken en hoef je niet direct een nieuwe sensorswab te pakken.
  9. Alleen als ik strepen zie, gebruik ik een tweede nog droge sensorswab en herhaal handeling 3 tot en met 7. Ook deze sensorswab steek ik dan na gebruik eerst in een ziplock zakje, zodat ik ook deze eventueel nog een keer kan gebruiken in dezelfde schoonmaakbeurt.
  10. Daarna maak ik een nieuwe testfoto of kijk ik goed met de sensorloupe of de sensor nu helemaal schoon is.
  11.  Is het stof verwijdert hoef ik verder niets meer te doen. De sensor is dan schoon en de camera kan dan weer gebruikt worden om er mee te fotograferen. Als ik toch nog stof of spikkels zie op de testfoto, herhaal ik stap 3 tot en met 10.
  12. Een sensorswab maak ik nooit opnieuw nat. Mijn ervaring is dat dit de kans op strepen groter maakt en dat betekent dat je dan langer aan het poetsen blijft.
  13. Als de schoonmaakbeurt succesvol is uitgevoerd gooi ik de gebruikte sensorswabs weg.
    Deze gebruik ik dan dus niet meer voor een volgende schoonmaakbeurt. De kans dat er vuil op de swab komt is te groot en te risicovol.

Een testfoto waarbij de sensor is schoongemaakt zoals hierboven beschreven.

CONCLUSIE

Mijn inziens is zelf ‘nat’ reinigen met officiële daarvoor bestemde schoonmaakmiddelen die veilig worden geproduceerd ook een veilige manier om de sensor van je camera schoon te krijgen. Door de geharde laag die op het filter is aangebracht moet je bovendien nogal wat moeite doen om een kras op de ‘sensor’ te verkrijgen. Photographic Solutions geeft je bovendien een garantie dat hun producten, zoals Eclipse, AeroClipse en de UltraSwab sensorswabs veilig te gebruiken zijn.

De fouten die ik vaak bij de eerste keer reinigen zie zijn:

  • Teveel reinigingsvloeistof gebruiken op de sensorswab, waardoor je strepen gaat zien op de sensor (of eigenlijk het filter) Geloof mij maar, maximaal drie druppels op een sensorswab is écht voldoende. Dat lijkt niet veel, maar zelfs dat kan soms al teveel vloeistof zijn.
  • Niet op de juiste plek beginnen. Het is heel belangrijk dat je van hoek tot hoek werkt. Veeg dus van helemaal links tot echt uiterst rechts en omgekeerd.
  • Te liefelijk vegen. Ik begrijp het goed hoor. Het is best een beetje eng om wat druk uit te oefenen op de sensorswab omdat je bang bent om de sensor te beschadigen. Toch is een klein beetje druk nodig om de sensor goed schoon te kunnen vegen. Pas hierbij wel op, dat je niet te hard drukt.
  • De sensor (extra) poetsen op één plek. Soms zit ‘stof’ behoorlijk vast en dan voelt het bijna als natuurlijk aan om die specifieke plek extra te poetsen. Dat moet je niet doen! Vaak los je het plekje zo niet op en bovendien is de kans redelijk groot dat je op deze manier juist nieuwe stofplekjes aanbrengt op de sensor waardoor je weer opnieuw moet beginnen met schoonmaken. Bovendien kun je door te schrobben de sensor beschadigen. De bedoeling is écht om vuil weg te vegen.
  • Schoonmaken van de sensor gebeurt in een te stoffige ruimte. Maak je camera bijvoorbeeld niet schoon in een slaapkamer, maar ga op zoek naar een plek waarvan je weet dat deze redelijk stofvrij is. Een keuken is op zich een prima plek waar je een sensor goed kunt schoonmaken.

Wanneer je de schoonmaakproducten voor je camera en sensor gebruikt zoals zijn voorgeschreven door de fabrikant is er eigenlijk niet veel om écht bevreesd voor te zijn. De ‘angst’ voor het schoonmaken zit hem wat mij betreft dan ook vooral tussen de oren. Neemt niet weg dat als je echt bang blijft voor het zelf reinigen, of als je tevreden bent over de commerciële poetser(s) je jouw camera dan ook gewoon daar kunt laten schoonmaken.

Zelf zie ik de toegevoegde waarde van de commerciële poetsers niet in. De risico’s van het zelf reinigen van de ‘sensor’ zijn mijn inziens klein en de kosten van een reinigingsbeurt die je zelf uitvoert zijn bovendien vele malen lager.

Gezien het gegeven dat de commerciële poetser(s) ook nog eens gewoon dezelfde producten gebruikt om de camera en sensor schoon te maken, hoeft een poetsbeurt die je zelf uitvoert op je camera daardoor ook écht niet ‘slechter’ te zijn uitgevoerd. Uiteraard blijf je wel verantwoordelijk voor je eigen handelen.

Meer weten over Fujifilm X camera’s?

Ben je al een Fujifilm gebruiker, of zou je graag meer willen weten over Fujifilm X camera’s, dan is er ook een hele leuke Facebook groep die ik onderhoud en waar je lid van kunt worden. ‘Fujifilm X-Serie Vraagbaak en Foto’s‘, is momenteel de grootste Fujifilm X community van de Benelux. Klik op deze tekst om lid te worden van deze groep.

Featured image: Stock Image (maker onbekend)

error: