Close

06-24226468 webmail@gregtheulings.nl

Waar op letten bij het kopen van een SD geheugenkaart

Geheugenkaarten voor je camera. Je hebt ze in allerlei soorten en maten en voor wat betreft zogenoemde SD kaartjes, zoals die worden gebruikt in je Fujifilm camera uit de X serie zie je door alle coderingen die er tegenwoordig op vermeld staan door de bomen het bos niet meer. Welke SD geheugenkaart heb je nodig, waarvoor en waarom? In deze blog tracht ik een antwoord te geven op de veelgestelde vraag ‘Welke geheugenkaart kan ik het beste kopen?’.

Veel mensen kijken bij het kopen van geheugenkaartjes voor hun camera vaak alleen naar de opslagcapaciteit, de genoemde snelheid en de prijs. Tot voor kort waren die drie gegevens een prima indicator voor wat je van een geheugenkaart kon verwachten.

Voor de eerste generatie Fujifilm camera’s uit de X-Serie zoals de X-Pro1, de X-T1, X-T10 en de X-E1 en X-E2(s) vormde geheugenkaartjes met een snelheidsindicatie van 80MB/sec of meer nooit een probleem. Of je de camera nu hebt ingesteld op ‘CH’ voor het maken van continu opnames in de hoogste snelheid of wanneer je video’s wil maken in Full HD (1080P). Het werkte voor die camera’s eigenlijk altijd goed.

Hoe anders is dat nu? De nieuwe generatie Fujifilm camera’s zoals de X-Pro2, de X-T2 en de X-T20 zijn snellere camera’s. Niet alleen in hun bediening, maar ook sneller in het verwerken van de beelden. Zo kunnen deze camera’s meer opnames per seconde maken en zelfs filmen in 4K resolutie.

Dat vraagt niet alleen meer van de beeldverwerkingsprocessor in de camera, maar ook van de geheugenkaartjes die we in die camera’s moeten gebruiken. Zo zie ik op de facebookgroep vaak de vraag voorbij komen, welke geheugenkaart heb ik nodig? Het antwoord op die vraag is afhankelijk van het type camera, hoe je jouw camera gebruikt en wat je ermee wil gaan doen.

DE SNELSTE KAART NIET ALTIJD DE BESTE VOOR JOU!

De bovenstaande vragen zijn belangrijk, want de duurste kaart mag misschien wel de snelste zijn, of de grootste opslagcapaciteit hebben. Het hoeft niet per definitie voor jou de ‘beste’ geheugenkaart te zijn.

Wat de ‘beste’ geheugenkaart voor jou zal zijn is namelijk afhankelijk van een flink aantal factoren. In welke camera ga je de geheugenkaart(en) gebruiken en wat ga je opslaan? Foto’s of video’s. Maak je slechts enkele foto’s per keer, of maak je vaak zogenoemde ‘burst shots’, waarbij je vaak snel achter elkaar veel foto’s maakt. Dat zijn vragen waarvan alleen jij het antwoord weet. Omdat het onderdeel uitmaakt van jouw eigen manier waarop jij fotografeert.

Verder is het heel belangrijk om te weten of de camera die jij gebruikt ook compatible is met de techniek die het geheugenkaartje hanteert. De nieuwste geheugenkaarten zijn meestal, maar zeker ook weer niet altijd te gebruiken in oudere camera’s. Tegelijkertijd zijn je oude geheugenkaartjes die jij tot voor kort naar volle tevredenheid hebt gebruikt waarschijnlijk eigenlijk niet zo geschikt om te gebruiken in je nieuwe camera. Vaak een oorzaak van veel van de problemen waarover je weleens leest.

Je oude geheugenkaarten domweg gebruiken in je nieuwe X-T2, X-T20 of X-Pro2 kan leiden tot grote teleurstellingen en zelfs tot problemen, waarvan de ‘vastloper’ de meest voorkomende is. De oorzaak is vaak het gebruik van te langzame of oude geheugenkaartjes die niet (volledig) compatible zijn met je nieuwe camera, of ze zijn onderling niet compatible met elkaar als je bijvoorbeeld een nieuwe en oude geheugenkaart tegelijkertijd in je camera gebruikt, zoals dat bijvoorbeeld mogelijk is bij gebruik van een X-Pro2 of X-T2.

Alleen kijken naar het aantal Megabytes per seconde dat een geheugenkaartje kan wegschrijven is tegenwoordig niet voldoende meer.

De uitwisselbaarheid van de geheugenkaartjes en de in de camera gebruikte SD interface kun je uiteraard terugvinden in de specificaties van de camera én in de handleiding.

Zo heeft een Fujifilm X-T20 de beschikking over één SD kaartslot van het type SD UHS type I.

Een Fujifilm X-Pro2 heeft de beschikking over één SD kaartslot van het type SD UHS type I en één SD kaartslot van het type SD UHS type II.

Een Fujifilm X-T2 heeft de beschikking over twee SD kaartsloten van het type SD UHS type II. Beide kaartsloten kunnen dus gebruik maken van hetzelfde type geheugenkaart.

Zo heeft het dus géén zin om een SD geheugenkaart van het type UHS-II te plaatsen in een Fujifilm X-T20. Hetzelfde gaat min of meer ook op wanneer je een X-Pro2 gebruikt en je de camera hebt ingesteld op ‘Backup’, waarbij je de foto’s tegelijkertijd naar geheugenkaart in geheugenkaartslot 1 en geheugenkaartslot 2 laat wegschrijven. In dat geval zal de camera nooit sneller de foto weg kunnen schrijven dan de langzaamste kaart of de maximale snelheid van het langzaamste kaartslot.

Dat gebeurt overigens ook bij een Fujifilm X-T2 wanneer je gebruik maakt van twee NIET EXACT gelijke geheugenkaarten. Dat laatste is zelfs regelmatig de oorzaak van problemen waarover we weleens lezen, zoals de veelbesproken ‘vastloper’.

De oorzaak van dat ‘probleem’ is vaak gelegen in het gebruik van twee verschillende merken, type geheugenkaarten of capaciteit. Ondanks dat beide geheugenkaarten dan bijvoorbeeld van het type UHS-II zijn  kunnen ze toch net even anders functioneren. Bijvoorbeeld doordat beide fabrikanten hun eigen geheugencontrollers gebruiken en daarmee data op een net iets andere manier verwerken en wegschrijven op de geheugenkaart. De camera kan daardoor dan in de war raken omdat hij de ene keer de ene geheugenkaart en de andere keer de andere kaart voorrang moet geven en waardoor hij kan ontsporen.

Dit is dus ook een waarschuwing voor Fujifilm X-T2 gebruikers om bij gebruik van beide kaartsloten ook twee exact gelijke geheugenkaarten te gebruiken. Zowel van merk, type en snelheid als in capaciteit! Als iedereen dat advies ter harte zou nemen, zou dat veel teleurstellingen kunnen voorkomen.

Mocht je onverhoopt toch problemen blijven houden en houd jij jezelf aan dat advies, dan is het verstandig om contact op te nemen met je leverancier of Fujifilm zélf om te kijken of er geen technisch mankement ten grondslag ligt aan jouw specifieke problemen die je dan met de camera ondervindt.

Afbeelding:SD Association

HOE SNEL? – HOEVEEL?

De hoeveelheid data die je naar de geheugenkaarten gaat schrijven is uiteraard afhankelijk van de grootte van de bestanden en de hoeveelheid foto’s die je achter elkaar maakt. Een JPEG bestand (L + Fine) op de camera’s die zijn uitgevoerd met een 24MP X-Trans III beeldsensor en X-Processor Pro beeldverwerkingsprocessor is ongeveer 12MB per foto. Het RAW bestand rond de 25MB per foto als je gebruik maakt van verliesvrij gecomprimeerde RAW beelden en zo’n 43MB als je gebruik maakt van de reguliere RAW mogelijkheid die de camera je biedt.

Maak je veel continu opnames (drive hendel op CH), dan kun je dus flink meer JPEG opnames maken dan RAW beelden voordat het geheugen van de camera vol raakt. Hoe snel dat geheugen ‘vol’ raakt is afhankelijk van de snelheid waarmee de camera de foto’s kan wegschrijven op de geheugenkaart. De snelheid waarmee de geheugenkaart zijn data kan wegschrijven blijft desondanks dus nog steeds heel belangrijk.

Fotografeer je dus met 8 beelden per seconde dan moet de camera en de geheugenkaart dus minimaal 8 x 12MB = 96MB aan data per seconde kunnen verwerken. Dat is wanneer je fotografeert in JPEG.

Maak je echter foto’s in RAW, dan heeft de camera dus 8 x 45MB = 360MB aan data per seconde te verwerken. Fotografeer je ‘compressievrij RAW’, dan blijft de totale hoeveelheid data die de camera moet verwerken 360MB per seconde, maar is de hoeveelheid data die weggeschreven moet worden ‘maar’ 200MB per seconde.

Dat laatste komt doordat het RAW bestand wordt gecomprimeerd en niet de beeldinformatie van de foto zelf. Je kunt daarmee dus ondanks dezelfde hoeveelheid data die verwerkt moet worden, toch langer achterelkaar door fotograferen. Zodra de buffer van de camera ‘vol’ is zal de opnamesnelheid (drastisch) afnemen.

CAMERA 14fps 11fps 8fps 5fps 4fps 3fps
X-T20 42 JPG
23 CRAW
22 RAW
56 JPG
24 CRAW
23 RAW
62 JPG
25 CRAW
23 RAW
68 JPG
28 CRAW
25 RAW
73 JPG
29 CRAW
25 RAW
81 JPG
32 CRAW
27 RAW

X-T2

42 JPG
28 CRAW
25 RAW
73 JPG
30 CRAW
27 RAW
83 JPG
33 CRAW
27 RAW
EINDELOOS
39 CRAW
30 RAW
EINDELOOS
EINDELOOS
39 RAW
EINDELOOS
EINDELOOS
61 RAW

Ga je niet fotograferen, maar maak je video’s met je camera dan moet de camera continu een hele stroom aan data verwerken, er gaan immers minimaal 24 beelden in een seconde, en wanneer je Full HD filmt, kun je dat zelfs doen tot 60 beelden per seconde. Een Fujifilm X-T2 doet dat voor zowel Full HD als wanneer de camera staat ingesteld op 4K opnamemodus met een bitrate van 100Mbps, terwijl een Fujifilm X-T20 Full HD opnames kan maken op 36Mbps en voor 4K op 100Mbps.

Dat betekent dus dat wanneer je video opnames wil maken met je Fujifilm X-T2 of T20, de geheugenkaart een minimale snelheid zal moeten hebben van 95MB/sec. Dit wordt aangegeven op de geheugenkaartjes met de term ‘U3’, die staat voor een bepaalde videoklasse. Zo kun je zorgeloos filmen op de hoogste kwaliteit zonder dat er frames verloren gaan.

SD KAARTEN TYPES EN CAPACITEIT

Nu heb ik het al een hele tijd over de term SD kaartjes, maar je hebt naast SD, ook SDHC en SDXC geheugenkaarten. Doordat er zoveel verschillende kaartjes zijn die er op het eerste oog allemaal ‘gelijk’ uitzien is de naamgeving misschien nogal verwarrend. Maar het komt er op neer dat het eigenlijk allemaal opvolgers zijn van hetzelfde soort geheugenkaart.

Je hebt momenteel de volgende SD-kaartjes die allemaal een verschillende oplagcapaciteit én een ander type bestandsformaat hanteren:

SD: maximale opslagcapaciteit tot 2 GB; Bestandsformaat FAT12 en FAT16
SD staat voor ‘Secure Digital’.

SDHC: Opslagcapaciteit van 2GB tot 32GB; Bestandsformaat Fat32.
HC staat overigens voor High Capacity.

SDXC: Opslagcapaciteit van 32GB tot 2TB (Terrabyte); Bestandsformaat exFAT.
XC staat voor Xtra Capacity.

Doordat ieder van de verschillende type SD kaarten een ander bestandsformaat hanteren moet ieder van deze kaartjes dus ook op hun eigen manier geformatteerd worden om compatible te blijven met de camera. Om die reden is het dus verstandig, zo niet noodzakelijk, om de geheugenkaartjes in de camera zelf te formatteren en niet op je computer! Zo voorkom je problemen.

Tegelijkertijd is dit ook de reden waarom je beter geen 64GB en bijvoorbeeld een 32GB geheugenkaart met elkaar in een X-Pro2 of X-T2 moet combineren. Beide type kaarten schrijven hun data op een andere wijze weg. Een geheugenkaart met 32GB in FAT32 en de geheugenkaart met 64GB in exFAT. Dat is dus niet omdat het kan, maar omdat het zo volgens de specificaties is voorgeschreven.

Als gebruiker van de camera zul je hier zelf nooit iets van merken omdat de camera en je computer dit zelf kunnen herkennen. Maar omdat het wél twee verschillende standaarden zijn kan ook dit dus tot problemen leiden. Daardoor is dit een extra goede reden om vanaf nu alleen geheugenkaarten te gebruiken van hetzelfde merk, type, snelheid en opslagcapaciteit!

Het is ook de reden waarom je nieuwe geheugenkaartjes mogelijk niet kunt gebruiken in een wat oudere camera. Je camera moet het bestandsformaat dat gehanteerd wordt op de geheugenkaart kunnen lezen én schrijven. Het is dus altijd verstandig om te controleren of de kaartjes die je koopt ook gebruikt kunnen worden in jouw camera.

Afbeelding:SD Association – Links: UHS-I | Rechts UHS-II  |  Doordat UHS-II veel grotere datasnelheden moet kunnen verwerken is een extra rij connectoren toegevoegd.

LEZEN ÉN SCHRIJVEN

Op de geheugenkaartjes die je gebruikt staat eigenlijk altijd de snelheid aangegeven waarmee deze kan lezen en soms ook kan schrijven. Meestal wordt die aanduiding gegeven in MB per seconde zoals bijvoorbeeld bij SanDisk, maar er zijn ook fabrikanten van geheugenkaarten die dat bijvoorbeeld doen in een meer cryptische vorm.

De geheugenkaartjes van bijvoorbeeld Lexar zijn daar een voorbeeld van. Die drukken dan bijvoorbeeld de term 633x , 1800x of 2000x of iets soortgelijks op hun geheugenkaarten. Je moet dan zelf uitrekenen hoe ‘snel’ het geheugenkaartje is.

Dat is natuurlijk ondoenlijk als je niet weet waartegen je deze snelheid moet afzetten. Bovendien is het een beetje een gemene vorm van marketing, want 2000x lijkt natuurlijk superveel!

Ik zal je het ‘geheim’ verklappen.
Dat kan ik, (bij toeval overigens) omdat ik in een ver verleden ooit begonnen ben bij Philips als marketing medewerker en mede verantwoordelijk was voor het in de markt zetten van de CD, CD-Recordable en DVD en DVD-Recordable. Wat? Gaan we zover terug in de tijd? Zeker, we schrijven de jaren negentig van de vorige eeuw.

Digitale media was toen net in opkomst en de CD-speler was hierin leidend. Zo’n CD speler kon voor toen in een verbluffende snelheid van wel 150KB per seconde de data van een CD schijfje lezen.

Deze snelheid was destijds dé standaard waarna werd verwezen als het ging om ‘snelheid’ en digitale media. Lexar is deze ‘standaard’ tot op de dag van vandaag blijven voeren. Wil je dus weten hoe ‘snel’ een geheugenkaartje is waarop 633x, 1000x, 1800x of zelfs 2000x staat dan vermenigvuldig je dit getal dus met 150. Om het aantal Megabytes te weten deel je dat vervolgens weer door 1000.

Kortom een 633x geheugenkaart kan dus lezen met een snelheid van (633 x 150) / 1000 = 94,95 MB per seconde. Voor een 1000x kaartje is dat dus 150MB per seconde en een 2000x kaartje kan dat dus doen met een snelheid van ongeveer 300MB per seconde.

SanDisk produceert overigens geheugenkaarten met een soortgelijke snelheid, maar vermeld deze wel altijd in MB’s. Beide merken doen elkaar voor wat betreft kwaliteit en betrouwbaarheid weinig onder.

Nu klinken deze snelheden heel exotisch en bijna te ‘mooi’ om waar te zijn en… dat is het ook. Want we hebben het hier niet alleen over de ‘uitleessnelheid’ door de computer, maar ook nog eens over pieksnelheden. Ofwel, snelheden die bijna nooit volledig gehaald worden. Bovendien zegt het weinig over de schrijfsnelheid die voor je camera eigenlijk veel belangrijker zijn.

Het probleem bij de aanschaf van geheugenkaartjes wil tegenwoordig nog weleens zijn dat de fabrikant wat geheimzinnig doet over deze schrijfsnelheid, die nou juist voor ons zo belangrijk is. Steeds vaker wordt deze snelheid niet (meer) vermeld. Je bent dan dus toegewezen op de website van de fabrikant of leverancier. Lees ook altijd de kleine lettertjes. Zo’n voetnoot kan nog weleens belangrijke informatie bevatten.

WIST JE DAT?

Veel mensen kiezen liever voor een geheugenkaart met minder opslagcapaciteit, dan dat ze kiezen voor een geheugenkaart met meer opslagcapaciteit. Vaak uit het idee dat dit ‘veiliger’ is. Maar wist je dat een geheugenkaart met een grotere opslagcapaciteit eigenlijk veiliger is voor je data, dan een geheugenkaart met minder opslagcapaciteit?

Ondanks dat een geheugenkaart geen bewegende onderdelen bevat is een geheugenkaart toch aan slijtage onderheving. De geheugencellen op een geheugenkaart kunnen slechts een bepaald aantal keer overschreven worden. Bij een kaart met minder opslagcapaciteit worden de geheugencellen vaker overschreven dan bij een geheugenkaart die meer capaciteit tot zijn beschikking heeft. Het gevolg hiervan is dat een kaart met minder opslagcapaciteit over het algemeen daardoor eerder kapot zal gaan dan een kaart met een grotere geheugencapaciteit.

Uiteraard is het wel zo dat bij een kaart met meer opslag er ook meer foto’s verloren kunnen gaan. Wil je het risico beter afdekken? Gebruik dan een camera met twee kaartsloten en maak gebruik van exact dezelfde geheugenkaarten in beide sleuven. 

HOEVEEL FOTO’S KUN JE MAKEN?

Het aantal foto’s dat je kunt opslaan op de geheugenkaart is natuurlijk afhankelijk van de opslagcapaciteit. Hoe groter die opslagcapaciteit hoe meer foto’s er op een kaartje passen. Hoeveel foto’s er precies opgeslagen kunnen worden kan ik niet exact zeggen. Iedere foto bevat namelijk niet evenveel data. Bovendien maakt het ook uit of je JPEG of RAW fotografeert en hoe groot de JPEG mag zijn (L – Groot, M – Medium of S – Klein) en hoeveel compressie er op dat JPEG bestand mag worden toegepast (F – Fine met weinig compressie) of (N – Normal met gemiddelde compressie).

Voor RAW geldt dat een verliesvrij gecomprimeerd bestand aanzienlijk kleiner is in bestandsgrootte dan een normaal RAW bestand. Hou er rekening mee dat de RAW bewerker gecomprimeerd verliesvrij RAW moet ondersteunen. Dat gaat ook op voor het besturingssysteem wanneer je de voorvertoningen voor dit type RAW bestand wil kunnen zien.

Verliesvrij gecomprimeerd RAW heeft géén invloed op de beeldkwaliteit. Het is in feite een soort ZIP bestand dat door je RAW bewerker moet worden uitgepakt. Wanneer je RAW bewerker dit type RAW bestand ondersteund is dit een prima keuze doordat je meer RAW bestanden kwijt kunt op een geheugenkaart.

Voor een JPEG bestand van de hoogste kwaliteit rekent Fujifilm met een bestandsgrootte op ongeveer 14.5MB per foto. Voor een gecomprimeerd verliesvrij RAW bestand rekent Fujifilm ongeveer 25.3MB en voor een regulier RAW bestand moet je rekenen op ongeveer 44MB.

CAMERA Capaciteit Aantal opnames RAW Aantal opnames gecomprimeerd RAW Aantal opnames
JPEG
SDHC 16 GB
32 GB
320
640
630
1280
1110
2230

SDXC

64 GB
128 GB
1260
2520
2530
5060
4410
8820

VOOR VIDEO

Steeds meer cameras beschikken over de mogelijkheid om er ook video’s mee te kunnen maken en de Fujifilm camera’s uit de X-Serie zijn daarop geen uitzondering. Voor de X-T20 en X-T2 kan dat zelfs in 4K. We hebben al gezien dat deze camera’s voor het filmen in 4K hele snelle geheugenkaarten nodig hebben. De fabrikanten van de geheugenkaarten hebben daarom ook een snelheidsaanduiding bedacht die wordt vermeld op de geheugenkaarten. Die aanduiding is bedoeld om aan te geven dat ze een bepaalde minimale datasnelheid continu kunnen garanderen, zodat het beeld niet per ongeluk kan gaan stotteren en waardoor er beeld- en kwaliteitsverlies optreedt. Voor 4K video is uiteraard een hogere classificatie nodig dan voor FullHD. De verschillende snelheidsklasses bestaan uit letters en cijfers C, U en V.

Wil je video’s maken met een Fujifilm X-T20 dan moet die aanduiding minimaal bestaan uit, C10, U3 en V30. Voor een Fujifilm X-T2 ligt de classificatie iets hoger. Dat komt omdat deze zowel FullHD als 4K video kan opnemen met een maximale bitrate van 100Mbp per seconde. Hier moet je kijken naar C10, U3 en V60 of V90, waarbij deze laatste classificatie zelfs al geschikt is voor het opnemen van video’s in 8K. Iets dat je Fujifilm X-T2 nooit zal kunnen.

Afbeelding:SD Association

MICRO SD KAART MET ADAPTER EEN ALTERNATIEF?

Naast de reguliere SDHC en SDXC kaarten heb je ook zogenoemde Micro SD geheugenkaarten. Deze geheugenkaarten zijn kleinere varianten van de reguliere SDHC en SDXC geheugenkaarten. Ze doen exact hetzelfde, hebben dezelfde mogelijkheden en opslagruimte en je hebt ze beide in UHS-I en UHS-II uitvoering.

Met behulp van een speciale adapter kun je een Micro SD kaart in theorie ook gebruiken in alle camera’s. Afhankelijk van de snelheid van de Micro SD kaart ondervind je geen snelheidsverlies. De adapter is alleen een doorgeefluik en bevat zelf geen elektronica. Dergelijke kaarten zou je daarmee in principe ook kunnen gebruiken in je Fujifilm camera. Ik heb het echter zelf nooit geprobeerd, dus garantie kan ik je niet geven.

KORTOM, WELKE GEHEUGENKAART JE KOPEN ‘MOET’…

Die vraag kan ik niet helemaal voor je beantwoorden. Zoals gezegd is dat afhankelijk van welk type camera je hebt en waarvoor je hem wil gaan gebruiken. We hebben gezien dat niet alle SD kaartjes hetzelfde zijn en dat de verschillende capaciteiten beschikken over verschillende bestandsformaten. Het is verstandig om, wanneer je camera beschikt over twee geheugenkaartsloten, twee exact gelijke kaarten van hetzelfde merk, opslagcapaciteit en type te gebruiken. Eventuele problemen met je camera zijn dan vrijwel uitgesloten.

Iedere andere combinatie kan de oorzaak zijn van hele vervelende problemen. Van langzaam wegschrijven tot zelfs eventuele ‘vastlopers’. Het probleem ligt daarbij overigens dan meestal niet aan de camera, maar aan een combinatie van factoren waar de camera vaak als schuldige wordt aangewezen.

Gebruik je dus de originele batterijen om stroomwisselingen te voorkomen en mix je geen geheugenkaarten. Dat wil zeggen niet in capaciteit, niet in merk en niet in snelheid. Dan zou je in principe ook geen problemen met je camera mogen ondervinden. Heb je die toch, neem dan contact op met je leverancier of met Fujifilm.

Maak je gebruik van een Fujifilm X-T20, dan betekent dat je geheugenkaarten moet kopen met een minimale snelheid van 95MB per seconde van het type UHS-I met de classificatie C10, U3 en V30. Deze geheugenkaarten kun je ook gebruiken als je gebruik maakt van een Fujifilm X-Pro2.

Ben jij in het bezit van een Fujifilm X-T2 dan kies je het beste voor geheugenkaarten van het type UHS-II, met een classificatie C10, U3 en V60 of V90. Een minimale snelheid van 280MB per seconde of meer zal je dan ook helpen om flink meer RAW bestanden in drive stand CH te kunnen verwerken.

Meer weten over Fujifilm X camera’s?

Ben je al een Fujifilm gebruiker, of zou je graag meer willen weten over Fujifilm X camera’s, dan is er ook een hele leuke Facebook groep die ik onderhoud en waar je lid van kunt worden. ‘Fujifilm X-Serie Vraagbaak en Foto’s‘, is momenteel de grootste Fujifilm X community van de Benelux. Klik op deze tekst om lid te worden van deze groep.

error: